Voorzitter, leden van de raad en college, luisteraars, aanwezigen.
De wereldwijde kredietcrisis vanaf 2008 heeft Nederland hard geraakt. Doordat banken in de VS teveel risico hebben genomen bij hypotheekverstrekkingen en deze financiële produkten wereldwijd hebben doorverkocht, heeft de crisis zich als een olievlek over de wereld verspreid. Banken in de VS dreigden om te vallen en ook in Europa en in Nederland werden, door een gecoördineerde aanpak en het stabiliseren van het financiële stelsel, banken met staatssteun overeind gehouden.
Door noodzakelijke maatregelen om de economie te herstellen, is het overheidstekort flink opgelopen, tot 400 miljard euro. Aan rentelasten zijn wij per jaar ruim 11 miljard euro kwijt. Dat is ongeveer 28 miljoen euro per dag. Het is ook meer dan wij in totaal uitgeven aan de politie (5 miljard) of het basisonderwijs (9,5 miljard). Tot 2015 gaat de overheid 18 miljard bezuinigen om de overheidsfinanciën weer op orde te krijgen.
Begin 2010 ontstaat dan nog de schuldencrisis, waarbij de stabiliteit van de euro in gevaar komt. Wij kunnen allemaal de zorgwekkkende situatie volgen rond Griekenland, met Eurotop, discussies over herfinanciering van de schulden van dit land en nu weer het aangekondigde referendum en het opschorten van de steun aan Griekenland tot na het referendum.
Het proefballonetje woensdag van de president van de Nederlandse Bank over beperking van de hypotheekrente-aftrek werd door staatssecretaris Weekers doorgeprikt, maar versterkte wel de onrust op de financiële markten. Signalen die allemaal niet echt helpen, maar het geeft wel de grotere context aan.
De gevolgen van de krediet- en schuldencrisis zijn omvangrijke bezuinigingen bij de Rijksoverheid. Dit werkt onherroepelijk ook door in forse financiële kortingen voor de gemeenten via het gemeentefonds. Vanaf 2010 staan perspectiefnota en begroting dan ook in het teken van de economische recessie.
Voorzitter, in het voorwoord en de inleiding van deze begroting, zegt het college dat de gemeente binnen de afgesproken kaders tot een sluitende begroting voor 2012 is gekomen. Op zich wil onze fractie het college daar wel een compliment voor maken. In een persbericht met de kop: "Gemeente Tytsjerksteradiel presenteert sluitende begroting 2012" wordt er ook nog een positieve draai aan gegeven. Maar voorzitter, regeren is vooruitzien. De VVD-fractie vindt het kwalijk dat er met geen woord wordt gerept over het financiële perspectief voor de jaren daarna. Dan zit onze gemeente zwaar in de min. Zie het staatje op bl. 15. En wij hebben het hier wel over een begroting met ook een doorkijk naar 2015! De VVD-fractie is van mening dat door het op deze manier naar buiten brengen van informatie de inwoners van onze gemeente op het verkeerde been worden gezet. Men zou kunnen denken dat het allemaal nog wel meevalt. Een transparante gemeente hoort naar de mening van de VVD-fractie eerlijk te zijn over wat burgers te wachten staat. En dat is in 2013 en 2014 een negatief saldo van respectievelijk € 250.000 en € 450.000.
Op bl.23, algemeen bestuur, komt de samenwerking in drie proefprojecten met onze preferente partner Achtkarspelen aan de orde, met als einddoel een volledig geïntegreerde ambtelijke organisatie die werkt voor beide gemeentebesturen. Een positieve ontwikkeling, die in beide gemeenten tot kostenbesparing in het kader van dienstverlening aan de inwoners kan leiden. Ook de vermindering van het aantal formatieplaatsen (16-20) levert een besparing op.
Ten aanzien van het bibliotheekwerk (pr. 6.9 PPN), bl. 46 vindt onze fractie het nog steeds een gemiste kans dat bij de behandeling van de ombuigingen niet het voorkeursscenario van het college is gevolgd. Om even het geheugen op te frissen: dit was sluiting van Hurdegaryp, Burgum verplaatsen naar een alternatieve lokatie en op termijn stoppen met de bibliobus. Dat was een uitgelezen moment om iets te veranderen en ten opzichte van wat nu uit de bus is gekomen, had het een extra besparing opgeleverd en het was de collecties ten goede gekomen. Er is in onze gemeente, weliswaar in overleg met "het veld", dat natuurlijk andere belangen heeft, gekozen voor een krampachtig vasthouden aan de bestaande situatie en niet voor creatieve oplossingen, zoals door onze fractie bij de PPN is bepleit. Maar voorzitter, kennelijk kan het in andere gemeenten wel. In NO Friesland gaan 5 van de 9 bibliotheken dicht, maar de vier overblijvende bibliotheken krijgen hierdoor wel grotere collecties en de scholen krijgen schoolmediatheken. Deze worden gewaardeerd met een 8. Het aantal uitleningen is daar met 20% toegenomen en voor aan huis gebonden leden komt er een bezorgdienst.
Ook onze fractie deelt de zorg van het college over de ontwikkelingen van het budget Inkomensdeel Werk en Bijstand, met een verwacht tekort van € 0,7 miljoen in 2012. Als oorzaak is onder meer aangegeven een stijging van het aantal cliënten. Onze gemeente is ruimhartig, of nog beter gezegd: meer dan genereus wat het sociaal beleid ten opzichte van de minima betreft. Sociaal is prima, maar het maakt mensen wel afhankelijk en is geen prikkel om waar mogelijk economisch zelfstandig te worden. De VVD vindt het niet sociaal om mensen hun hele leven in de bijstand te parkeren. Men komt hierdoor ook gemakkelijk in een sociaal isolement. Ons motto zou zijn: streng voor wie niet wil en sociaal voor wie niet kan. In de nieuwe Wet Werken naar Vermogen krijgt het college de mogelijkheid tot het vragen van een tegenprestatie van maatschappelijk nuttige werkzaamheden. Onze fractie zou het college nu al vast willen oproepen van deze bevoegdheid serieus werk te maken.
En dan nog het hoofdpijndossier Caparis. Het college geeft op bl. 13 aan, dat het nog niet mogelijk is de hoogte van een aanvullende bijdrage voor de financiering van de exploitatietekorten aan te geven omdat er nog te weinig informatie beschikbaar is. Voorzitter, dit geloof je toch niet. Een club die binnen de GR zoveel miljoenen opslurpt heeft geen gegevens beschikbaar. Dat kun je je burgers toch niet uitleggen. En op bl. 76 (weerstandsvermogen) schat het college dat er op basis van de begroting 2011 van Caparis wordt uitgegaan van een nadeel van € 4,4 miljoen. Onze fractie is blij met het onderzoek naar de toekomst van Caparis en ook met de toezegging van de wethouder dat de motie die raadsbreed is aangenomen over kortweg gezegd: hoe heeft het zover kunnen komen, zal worden uitgevoerd. Maar de VVD-fractie blijft het - zoals wij ook al uitvoerig bij de PPN hebben aangegeven – een schandelijke zaak vinden, dat nog steeds miljoenen euro's gemeenschapsgeld naar deze organisatie worden gesluisd zonder dat er iets verandert. Na de PPN zijn wij een half jaar verder. Er is één onderzoek afgerond, maar de geldkraan staat nog steeds open en daadwerkelijk is er nog niets gebeurd.
De afspraak binnen de 8 gemeenten dat er meer werk aan Caparis zal worden uitbesteed, is al voor één ondernemer in onze gemeente slecht uitgepakt. Dit bedrijf verzorgde tot nu toe het drukwerk voor de gemeente Tytsjerksteradiel. Besloten is om in dit in het vervolg bij Caparis onder te brengen. Onze fractie vindt dit concurrentievervalsing van de bovenste plank en niet uit te leggen. De betreffende ondernemer heeft zijn investeringen uit eigen zak betaald en niet met gemeenschapsgeld apparatuur aangeschaft, hij kan de opdracht ook nog goedkoper uitvoeren dan Caparis, maar moet hierdoor misschien inkrimpen. Het kan toch niet echt de bedoeling zijn om Caparis in de lucht te houden en onze eigen ondernemers in de gemeente de nek om te draaien? Voorzitter, dit is de wereld op zijn kop. Hoe kan het college dan waarmaken zoals in het programma Economische Zaken staat, dat onze gemeente een ondernemingsvriendelijke gemeente is?
De huizenbezitters in Tytsjerksteradiel krijgen een OZB-verhoging van 5,7 % voor de kiezen. De toename van alle gemeenten samen mag niet meer bedragen dan 3,75%, de macronorm. De gemiddelde landelijke stijging is 2,7%. Tytsjerksteradiel zit bij de 10 duurste gemeenten in Frieland.
Voorzitter, de kaarten zijn geschud bij de PPN. Als de VVD aan het roer was geweest, hadden wij andere keuzes gemaakt. Bij de PPN hebben wij ervoor gepleit meer te bezuinigen dan de 4 miljoen tot 2014. Beleidsinhoudelijk is nu de minimaal benodigde 1,8 miljoen gerealiseerd, terwijl 2,3 miljoen aan keuzes voorlag. Wij schieten in 2013 al in de min en bij de PPN hebben wij reeds voorspeld dat de rekening dan weer bij de burgers wordt gelegd. Onze fractie is van mening dat je bezuinigingen niet als extra hogere lokale lasten op de burger moet afwentelen. Het probleem zit hem er niet in dat wij te weinig inkomsten hebben, maar dat wij teveel uitgeven. Als je scherpere keuzes maakt, hoeft er minder van de burger te worden geïnd. Maar kennelijk denken andere partijen er anders over.
De VVD is op een aantal punten teleurgesteld over de financiële dekking van het college en zal zich blijven inzetten voor zo laag mogelijke lasten voor inwoners en bedrijven in onze mooie gemeente.